وقتی برای خرید یک هدیه یا قطعهای جواهر پا به طلافروشی میگذارید، اولین اصطلاحی که میشنوید چیست؟ «این کار طلای ۱۸ عیار است» یا «روی این زنجیر عدد ۷۵۰ حک شده است». اما به راستی معنی عیار طلا چیست و چرا این عدد اینقدر روی ارزش، دوام و قیمت نهایی زیورآلات شما تاثیر دارد؟ بسیاری از افراد تصور میکنند که هرچه عیار طلا بالاتر باشد، آن جواهر برای استفاده روزمره بهتر است؛ اما دنیای طلا و جواهرسازی قوانین شگفتانگیز و متفاوتی دارد. طلا به خودی خود فلزی بسیار نرم و انعافپذیر است؛ به طوری که طلای کاملاً خالص (۲۴ عیار) را میتوان با فشار دست دفرمه کرد! به همین دلیل، سازندگان برای بالا بردن استحکام آن، طلا را با فلزات دیگری مانند مس، نقره، نیکل و پالادیوم ترکیب یا به اصطلاح «آلیاژ» میکنند. در این مطلب همراه جواهرسازی نیما باشید تا یکبار برای همیشه یاد بگیریم که عیارهای طلا چیست و چطور بهترین عیار را برای خرید انتخاب کنیم.
معنی عیار طلا چیست؟
به زبان ساده، عیار طلا واحدی برای اندازهگیری میزان خلوص طلا در یک قطعه زیورآلات، مصنوعات طلا یا شمش است. برای نمایش این میزان خلوص در سراسر جهان، از دو سیستم و استاندارد اصلی استفاده میشود:
۱. سیستم سنتی (Karat)؛ بر مبنای عدد ۲۴
در این روش که با حرف K نشان داده میشود، طلای کاملاً خالص و بدون هیچگونه ناخالصی را ۲۴ عیار (24K) در نظر میگیرند. هرچه این عدد پایینتر بیاید، یعنی از مقدار طلای خالص کم شده و به مقدار فلزات جانبی (آلیاژ) اضافه شده است. برای مثال، طلای ۱۲ عیار یعنی نصف قطعه از طلا و نصف دیگر از فلزات دیگر است. به همین دلیل در فرآیند ساخت انگشتر طلا یا سایر اکسسوریهای روزمره، معمولاً از عیار ۱۸ استفاده میشود تا استحکام کار حفظ شود.
۲. سیستم میلزیمال (Millesimal Fineness)؛ بر مبنای عدد ۱۰۰۰
این سیستم که دقیقتر است و در آزمایشگاههای ریگیری (عیارسنجی) و کارگاههای مدرن استفاده میشود، میزان خلوص طلا را از ۱۰۰۰ واحد میسنجد. در این روش، طلای خالص با عدد ۹۹۹ یا ۱۰۰۰ نشان داده میشود (چون رسیدن به خلوص ۱۰۰٪ مطلق در طبیعت عملاً غیرممکن است و همیشه یک درصد بسیار ناچیز ناخالصی وجود دارد).
طلای ۷۵۰ عیار چیست؟
یکی از اصلیترین سوالات خریداران طلا این است که طلا ۷۵۰ عیار یعنی چه؟ در پاسخ باید گفت وقتی از ۱۰۰۰ واحد وزن یک قطعه طلا، دقیقاً ۷۵۰ واحد آن (یعنی ۷۵ درصد) از طلای خالص تشکیل شده باشد و ۲۵۰ واحد متباقی (۲۵ درصد) فلزاتی مثل مس، نقره یا پلاتین باشد، به آن طلای ۷۵۰ عیار میگویند.
طلای ۱۸ عیار بهتر است یا ۷۵۰ عیار؟
بسیاری از کاربران مکرراً میپرسند که طلای ۱۸ عیار بهتر است یا ۷۵۰ عیار؟ واقعیت این است که این دو اصطلاح هیچ فرقی با یکدیگر ندارند! طلای ۱۸ عیار بر مبنای سیستم سنتی ۲۴ تایی، دقیقاً معادل همان عیار ۷۵۰ در سیستم ۱۰۰۰ تایی است (اگر ۱۸ را تقسیم بر ۲۴ کنید، عدد ۰.۷۵ به دست میآید که همان ۷۵٪ یا ۷۵۰ است). بنابراین هر دو اصطلاح به یک میزان از خلوص اشاره دارند. این عیار، استاندارد رسمی و قانونی بازار طلا در ایران، ایتالیا و بسیاری از کشورهای مدرن جهان است.
فرق طلای 18 عیار 740 با 750 چیست؟
اگر در بازار طلا یا حین فروش طلاهای قدیمی خود اصطلاح «طلای ۷۴۰» یا «طلای هجده عیار کارگاهی» را شنیدهاید، حتماً تعجب کردهتید. فرق طلای 18 عیار 740 با 750 در حدود ۱ تا ۱.۵ درصد میزان خلوص طلای خالص به کار رفته در آنهاست:
- طلای ۷۵۰ (استاندارد): دقیقاً حاوی ۷۵٪ طلای خالص است. این طلا دارای کد استاندارد اتحادیه و سازمان استاندارد است و ارزش سرمایهای کامل دارد.
- طلای ۷۴۰ (ذوبشده یا متفرقه): حاوی ۷۴٪ طلای خالص است. این عدد معمولاً در برخی مصنوعات قدیمی، طلاهای دستدوم با لحیمکاری زیاد یا طلاهای ساختهشده در برخی کارگاههای سنتی حومهای دیده میشود.
هنگام خرید و فروش چه اتفاقی میافتد؟ طلای استاندارد ویترینها باید ۷۵۰ باشد. اما طلافروشان هنگام خرید طلای مستعمل از مشتری، برای احتساب کسر عیار ناشی از ذوب، وجود لحیمها و ناخالصیهای احتمالی که در طول زمان به طلا چسبیده، قیمت آن را بر مبنای عیار ۷۴۰ محاسبه میکنند تا ضرر نکنند.
جدول انواع عیارهای طلا، درصد خلوص و کاربرد آنها
برای اینکه بتوانید در یک نگاه تمام عیارهای موجود در جهان و ایران را با هم مقایسه کنید، این جدول را به خاطر بسپارید:
| عیار (از ۲۴) | کد حک شده (از ۱۰۰۰) | درصد طلای خالص | ویژگی، دوام و کاربرد اصلی |
| ۲۴ عیار | ۹۹۹ | ۹۹.۹٪ | شمشهای سرمایهگذاری؛ رنگ زرد پررنگ؛ بسیار نرم و آسیبپذیر |
| ۲۲ عیار | ۹۱۶ | ۹۱.۶٪ | محبوب در کشورهای عربی و هند؛ برای زیورآلات ضخیم و بدون نگین |
| ۱۸ عیار | ۷۵۰ | ۷۵٪ | بهترین تعادل بین درخشش و استحکام؛ استاندارد طلا در ایران |
| ۱۴ عیار | ۵۸۵ | ۵۸.۵٪ | مقاومت بسیار بالا در برابر خط و خش؛ بسیار محبوب در آمریکا و اروپا |
| ۱۰ عیار | ۴۱۷ | ۴۱.۷٪ | حداقل عیاری که در آمریکا قانوناً به عنوان طلا شناخته میشود |
| ۹ عیار | ۳۷۵ | ۳۷.۵٪ | طلای اقتصادی و بسیار سخت؛ محبوب در انگلستان برای کارهای روزمره |
کدهای حکشده روی طلا در ایران چه معنایی دارند؟
اگر با دقت به پشت یک گوشواره یا داخل یک رینگ طلا نگاه کنید، علاوه بر عدد عیار (مانند ۷۵۰)، حروف و اعداد دیگری را هم میبینید. این کدها شناسنامه طلای شما هستند:
- حرف T: نشاندهنده این است که طلا در استان تهران ساخته شده است.
- حرف E: نشاندهنده ساخت طلا در استان اصفهان است.
- حرف M: به استان مشهد اشاره دارد.
- اعداد کنار حروف: کد اختصاصی کارگاهی است که آن طلا را ساخته و زیر نظر سازمان استاندارد فعالیت میکند. وجود این کدها در کنار عدد ۷۵۰، تضمینکنندهی اصالت و عیار واقعی طلای شماست.
چرا عیار ۱۸ (۷۵۰) بهترین انتخاب برای جواهرسازی است؟
شاید بپرسید چرا وقتی طلای ۲۴ عیار خالصتر است، مصنوعات زینتی را با آن نمیسازند؟ پاسخ در دوام و ارگونومی است. طلای ۱۸ عیار به چند دلیل پادشاه عیارها در صنعت جواهرسازی است:
- حفظ درخشش و رنگ: ۷۵٪ طلا کافی است تا آن رنگ زردِ اصیل و درخشش خیرهکننده هرگز کدر نشود.
- نگهداری محکم سنگها و نگینها: در ساخت جواهرات نگیندار، اگر عیار طلا خیلی بالا (مثل ۲۲ یا ۲۴) باشد، پایههای نگهدارنده نگین به راحتی خم میشوند و سنگهای قیمتی (مثل برلیان یا یاقوت) گم میشوند. عیار ۱۸ سختی کافی برای محافظت از سنگها را دارد.
- مقاومت در برابر ساییدگی: رینگها و انگشترهایی که روزانه دست میکنید، اگر ۱۸ عیار باشند، در اثر برخورد با اشیا به راحتی ساییده یا دفرمه نمیشوند.
در مجموعه جواهرسازی نیما، سفارش ساخت طلا دقیقاً با طلای استاندارد ۱۸ عیار (۷۵۰) و با تاییدیه ریگیری ساخته میشوند تا سرمایه شما ارزش واقعی خود را حفظ کند.
چگونه میتوان عیار طلا را تشخیص داد؟
یکی از دغدغههای اصلی هر خریدار، اطمینان از صحت عیار اعلامشده است. برای اینکه بدانید طلایی که در دست دارید واقعاً ۱۸ عیار (۷۵۰) است یا خیر، روشهای مختلفی وجود دارد که به دو دستهی خانگی و آزمایشگاهی تقسیم میشوند:
۱. کدهای حکشده (سادهترین روش): همانطور که گفتیم، اولین قدم بررسی کدهای داخل قطعه است. وجود عدد 750 به همراه حروف استاندارد (مثل T برای تهران)، اولین نشانه از اصالت عیار طلا است.
۲. تست با آهنربا (روش خانگی سریع): طلا به هیچوجه خاصیت مغناطیسی ندارد و به آهنربا نمیچسبد. اگر قطعه طلای شما به آهنربا چسبید، یعنی درصد بسیار بالایی از فلزات پایه مثل آهن یا نیکل در آن به کار رفته و عیار طلا به شدت پایین یا کلاً تقلبی است.
۳. تست اسید و سنگ محک (روش سنتی طلافروشان): طلافروشان طلا را روی یک سنگ سیاه مایل به سیلیس (سنگ محک) میکشند تا اثری از خود به جا بگذارد. سپس تیزاب سلطانی (اسید مخصوص) با غلظت ۱۸ عیار را روی آن میریزند. اگر رنگ اثر طلا تغییر نکرد و حل نشد، یعنی طلا قطعاً ۱۸ عیار است. اما اگر اثر طلا کمرنگ شد یا کاملاً پاک شد، عیار آن پایینتر است.
۴. سنجش با دستگاههای لیزری (XRF): دقیقترین و مدرنترین روش که در آزمایشگاههای ریگیری انجام میشود، استفاده از اشعه ایکس است. این دستگاهها بدون آسیب رساندن به طلا، در چند ثانیه درصد دقیق تمام فلزات بهکاررفته در آلیاژ را تا چند رقم اعشار مشخص میکنند.
نحوه محاسبه عیار طلا
بسیاری از افراد هنگام ورود به طلافروشی، با دیدن ماشینحساب طلافروش گیج میشوند! اما نحوه محاسبه عیار در هنگام خرید و فروش طلا فرمولهای مشخصی دارد که دانستن آنها به شما قدرت چانهزنی و اطمینان میدهد. فرمول محاسبه قیمت طلا هنگام خرید:
وقتی شما یک قطعه طلا (مثلاً یک انگشتر طلا از ویترین) میخرید، فرمول استاندارد به این صورت است:
قیمت نهایی = [(قیمت یک گرم طلای خام ۱۸ عیار + اجرت ساخت) * وزن طلا] + سود طلافروش (۷٪) + مالیات
نکته درباره عیار: از آنجا که قیمت روزانه طلا در ایران بر مبنای طلای ۱۸ عیار (۷۵۰) اعلام میشود، اگر عیار کار ۱۸ باشد، وزن دقیقاً در همان قیمت ضرب میشود. اگر کار دستساز و خاصی مثل مصنوعات جواهرسازی نیما را انتخاب کنید، اجرت ساخت طلا بر اساس پیچیدگی طرح محاسبه شده و مستقیماً در فاکتور شما ثبت میشود تا همهچیز کاملاً شفاف باشد.
